لیکن پلان:
منظور از نگاه انداختن به دهان اين نيست كه هر از چند گاهي نگاهي گذرا به لبخندمان در آينه بيندازيم و از كج و راست بودن دندانهايمان ابراز رضايت و يا نارضايتي كنيم، بلكه مقصود نگاه خريداري است كه به كمك آن تمام دندانها، زبان، سقف دهان، زير زبان، لبها و گونههايمان را بازرسي كنيم و از هر گونه پديده نوظهور در محيط دهانمان آگاه شويم. بسياري از وقتها، ضايعاتي در دهان ما ايجاد ميشوند كه به علت بيدرد بودن از وجود آن آگاه نيستيم و تنها وقتي از آنها با خبر ميشويم كه در يك ملاقات دندانپزشكي، آقا يا خانم دكتر آن را مييابند و اغلب مواقع وقتي از ما ميپرسند اين لكه سفيد يا زخم يا... را چند وقت است كه در دهان داريم، نگاهي از سر تعجب به او مياندازيم كه نميدانم دكتر، تازه آن را ديدهام. اگر روزي تصميم به بازرسي دهانتان گرفتيد و در جايي از دهانتان لكههاي سفيدرنگي به شكل شبكههاي توري ديديد، حتما به فكر ليكنپلان بيفتيد.
تور سفيدي در دهان
ليكنپلان دهاني يك بيماري التهابي است كه بافت دهان را درگير ميكند. ليكنپلان اغلب در بافت داخل گونهها ديده ميشود اما ممكن است لثهها، زبان، لبها و ديگر قسمتهاي دهان را نيز درگير كند. گاهي اوقات، البته به ندرت، ليكنپلان تا ناحيه حلق و مري نيز گسترش پيدا ميكند. شكل و شمايل ليكنپلان اغلب به صورت يك شبكه توري است كه روي بافت داخل گونه پهن شده است يعني داخل گونه، روي بافت صورتي دهان، خطوط سفيد و درهمي مثل يك شبكه توري سفيد ديده ميشود. اين شكل اصلي ليكنپلان است اما گاهي ممكن است به شكل لكههاي قرمز و برافروخته و در مواقع پيشرفتهتر به صورت زخمهاي دهاني هم ديده شود. اغلب مواقع ليكنپلان تنها در دهان ديده ميشود اما به ندرت پيش ميآيد كه لكههايي از ضايعات ليكنپلان (البته به رنگ بنفش) روي بدن هم ديده شود. گاهي اوقات در خانمها ليكنپلان در ناحيه واژينال نيز ديده ميشود كه اينها نمونههايي از موارد پيشرفتهتر بيماري هستند.
سن و سالي براي ليكنپلانيها ذكر نشده است و اين بيماري ممكن است در هر سني پيدا شود البته ظاهرا بچهها توانستهاند از تيررس اين بيماري در امان بمانند. خانمها بهطور كلي دوبرابر آقايان به ليكنپلان دچار ميشوند. اولين باري كه ليكنپلان به دهان ميآيد، ممكن است بين يك هفته يا يك ماه آنجا مقيم شود. پس از آن ناپديد ميشود اما ليكنپلان يك بيماري عودكننده است و ممكن است هر از گاهي به ميزبانش سري بزند. اين بيماري، يك بيماري عفوني و واگيردار نيست، اما لطفا از ياد نبريد افرادي كه در دهان خود ضايعات و يا زخمهاي عودكننده دارند، بيشتر از ساير افراد در معرض <اسكواموس سل كارسينوما> كه نوعي سرطان دهان است، قرار دارند. همين جمله است كه معلوم ميكند چرا با وجودي كه ليكنپلان معمولا يك بيماري بدون درد و مزاحمت محسوب ميشود، افراد مبتلا به آن بايد مرتب به دندانپزشك سر بزنند و از وضعيت بيماري خود مطلع شوند.
ليكنپلان ممكن است علايم زير را در دهان ايجاد كند:
* نواحي كوچكي از شبكههاي سفيدرنگ كه در ناحيه زبان يا داخل دهان ديده ميشوند.
* لكههاي براق و كوچك در زبان يا داخل گونه
* زخمهاي باز قرمزرنگ در دهان
* سوزش و درد دهاني
* خشكي دهان
* احساس طعم فلزي در دهان
چگونه ميآيي؟
دليل ايجاد ليكنپلان به درستي معلوم نيست اما حدس زده ميشود كه بعضي عوامل در افرادي كه از نظر بدني آمادگي دارند، شرايط را براي ايجاد اين بيماري آماده كنند. اين عوامل عبارتند از:
* داروها: بعضي از داروها، به خصوص آنهايي كه در درمان آرتروز، بيماريهاي قلبي، فشار خون بالا و مالاريا استفاده ميشوند، ممكن است زمينه را براي ايجاد ليكنپلان فراهم كنند.
* آلرژي: اگر شخصي به انواع مواد غذايي و يا افزودنيهاي خوراكي، طعمدهندهها و يا مواد مختلف دندانپزشكي، حساسيت داشته باشد، ممكن است در دهانش ليكنپلان ايجاد شود.
* عفونتها: بيماريهايي همچون هپاتيت C و يا قارچ دهاني (برفك)، زمينه را براي ليكنپلان فراهم ميكند.
* بيماريهاي عمومي: ديابت، فشار خون بالا و زخم معده، زمينه را براي ابتلاي به ليكنپلان دهاني مستعد ميكند.
* عوامل روحي رواني: استرس و اضطراب با ليكنپلان ارتباط مستقيم دارد. مثل تمام بيماريها، مسائل روحي نقش مهمي در ليكنپلان بازي ميكنند.
چه وقت به دكتر سر بزنيم؟
ليكنپلان به خودي خود و در موارد ساده، يك بيماري بيآزار است اما اگر عودكننده باشد زمينه را براي بروز سرطان فراهم ميكند و بايد مرتبا از سوي دندانپزشك كنترل شود. در ضمن اگر اين علايم را در دهان خود تجربه كرديد، حتما به پزشك يا دندانپزشك مراجعه كنيد:
* زخمهايي در دهان كه خوب نميشوند
* برجستگيها و يا لكههايي به رنگ سفيد، قرمز و يا تيره
* احساس درد دائم و يا بيحسي در ناحيهاي از دهان
* خونريزي مكرر در دهان
* هرگونه تغيير در ظاهر و يا حسهاي بافت نرم دهان شما
دندانپزشك در نگاه اول ضايعات ليكنپلان را بررسي ميكند، در نواحي ديگر بدن به دنبال موارد پوستي آن ميگردد و احتمالا با يك متخصص پوست و در مورد خانمها با يك متخصص زنان نيز مشورت ميكند. در مراحل بعدي براي كشف علت ليكنپلان احتمالا به آزمايشهاي خوني و آلرژي مراجعه خواهد كرد. در موارد شديد، از ناحيه مبتلا نمونهبرداري ميشود تا به كمك متخصص پاتولوژي مطمئن شوند كه ضايعه ليكنپلان دچار سرطان نشده است. نكته مهم درباره مبتلايان به ليكنپلان دائمي (كه گاهي از بين ميرود و دوباره عود ميكند) آن است كه اين ضايعات ممكن است پيشسرطاني باشند و تبديل به سرطان شوند. اين افراد بايد بعد از مراجعه و بررسي اوليه در مطب دندانپزشكي، حتما هر شش ماه تا يكسال يكبار براي كنترل و بررسي ضايعه به دندانپزشك خود مراجعه كنند. ليكنپلان در موارد ساده كه معمولا بيعلامت هم هست، نيازي به درمان ندارد و تنها كنترل آن لازم است اما در موارد شديدتر به دستور دندانپزشك بايد از كرمها، پمادها و يا دهانشويههاي مخصوص كه بعضي از آنها حاوي كورتون است، استفاده شود. گاهي اوقات نيز از كورتون به صورت خوراكي استفاده ميشود.
لطفا خودتان مراقب باشيد
اگر ليكنپلان داريد، لطفا مراقب خودتان باشيد تا شرايط را در حالت آرام و بيعلامت نگاه داريد و موضوع را بدتر نكنيد. رعايت اين موارد به كنترل وضعيت شما كمك زيادي خواهد كرد:
* دهان خود را تميز نگه داريد: بهداشت دهانتان را رعايت كنيد تا علايم ليكنپلان كمتر شود و از عفونت جلوگيري كنيد. به آرامي مسواك بزنيد و نخ بكشيد تا ضايعات ليكنپلاني دهان شما آزرده نشوند. صدمه فيزيكي به ضايعات ليكنپلان آن را تبديل به زخم ميكند.
* تنباكوبي تنباكو: مصرف انواع فرآوردههاي تنباكو اعم از سيگار، پيپ، قليان و تنباكوي جويدني، براي افراد مبتلا به ليكنپلان بسيار خطرناك است و احتمال تبديل اين ضايعه به سرطان را بسيار بالا ميبرد. مصرف تنباكو را قطع كنيد و الكل نيز مصرف نكنيد.
* مواظب خورد و خوراكتان باشيد: مصرف خوراكيهاي پرادويه، تند و بسيار ترش را محدود كنيد، زيرا اين مواد شرايط ليكنپلان را بدتر ميكند.
