بوی دهان 2
...بوی دهان به دلیل فعالیت باکتریهای مفیدی است که ما را در هضم ترکیبات پروتئینی یاری می کنند.ترکیبات پروتئینی دهان عبارتند از پروتئینهای ترشحات پشت حلق(خلط گلو)، پروتئینهای خون که در مایع شیار لثه ای منتشر می گردد، پروتئینهای ناشی از مواد غذائی و پروتئینهای بزاق.پروتئینها پس از تجزیه به ترکیباتی تبدیل می شوند که در بین آنها ترکیبات گوگرد دار (vsc)ترکیباتی هستند که باعث بد بوئی دهان میشوند.این ترکیبات که در ابتدا در بزاق محلول هستند به مرور تبخیر شده و با هوای تنفسی مخلوط می گردند و پس از خروج از دهان عارضه ای به نام بوی دهان ایجاد میکنند.گاهی باکتریها و ترکیبات حاصل از آنها ،لایه ای بر روی زبان تشکیل می دهند که زرد یا سفید رنگ است.بوی ناشی از این لایه بسیار شبیه بوئی است که از دهان متساعد میشود.شما در منزل با آزمون ساده ای به نام آزمون لیسیدن مچ دست(wrist-lick test) میتوانید بوی ناشی از زبان خود را آزمایش کنید. در اين آزمون لازم است سطح داخل مچ دست را به عقبيترين قسمت زبان خود تماس دهيد. بهتر است تا آنجا كه ميتوانيد زبان را بيرون بكشيد. پس از 1 يا 2 دقيقه مچ دست را بو كنيد تا متوجه وجود بوي دهانتان شويد. اساس اين آزمون بر اين است كه بزاق به تنهائي ناقل خوبي براي تركيبات بودار است و به همين علت، ارزيابي زماني انجام ميشود كه بزاق تبخير شده باشد. گرچه اين آزمون در مقايسه با ساير آزمونها نتايج موفقي كسب نكرده است اما ميتواند راهنماي اوليه محسوب شود.
در محيط دهان، زبان بيشترين نقش را در توليد بوي دهان به خود اختصاص ميدهد. زبان از دو جهت قابل بررسي است.
- مساحت زبان: در مقايسه با ساير نقاط دهان، زبان بزرگترين عضو محسوب ميشود لذا مساحت آن بيشتر از مساحت ساير اعضاء نظير دندانها و لثهها است. به همين دليل خانه مناسبي براي ميلياردها ميكروارگانيسم اعم از باكتري، ويروس، قارچ و غيره است.
سطح زبان بعضي افراد، شيارهاي عميقي دارد كه خود باعث افزايش مساحت و جاي دهي باكتريهاي بيشتر است. سطوح زبان از پرز(papilla) يا رشتههاي ريزي تشكيل شده است، كه در بين و بر روي آنها باكتريها به راحتي رشد و نمو ميكنند. اگر مساحت تمام اين پرزها را با هم جمع بزنيم متوجه خواهيم شد كه از مساحت كل دهان بيشتر است. در اين سطح وسيع باكتريهاي توليد كننده تركيبات گوگرددار لانه گزيني ميكنند و با تجزيه پروتئينهاي اطراف خود مشكلي بنام بوي دهان ايجاد ميكنند. اين پروتئينها عمد تاً از بزاق و ترشحات پشت حلق منشاُ ميگيرند.
- ارتباط زبان و گلو: گلو در ارتباط نزديك با حلق قرار دارد و در هر بار كه لقمه غذا بلع ميشود و يا آب دهان قورت داده ميشود اين عضو با جداره حلق در تماس قرار ميگيرد. اگر همين الآن آب دهان خود را قورت دهيد متوجه موضوع خواهيد شد. زبان با تماسهاي مكرري كه با حلق پيدا ميكند به ترشحات پشت حلق آغشته ميشود. اين خلط در حالت عادي رقيق است اما در مواردي غليظ ميگردد لذا غلظت پروتئينهاي آن زياد شده، مواد اوليه مناسب باكتريها را تامين ميكند كه نتيجه تجزيه پروتئينها، ايجاد تركيبات گوگردار ونهايتاً بوي دهان است.
ترشح خلط گلو در همه وجود دارد ولي چرا اين خلط در درصدي از افراد به بوي دهان منجر ميشود؟
جواب اين سوال اين است كه صرف وجود باكتريها بر روي زبان و آغشته شدن آن به خلط گلو براي ايجاد بوي دهان كافي نيست. اگر زبان دائما توسط رژيم غذائي مناسب (فيبري) و شستشوهاي معمولي و ترشح معمولي بزاق شستشو شود علاوه بر تركيبات گوگرددار جمعيت وسيعي از باكتريها نيز از روي زبان كنده ميشود و به معده منتقل ميگردد و زمينه براي ايجاد بوي دهان رفع مي شود.
بعضي افراد اصلاً بهداشت خوبي ندارند وممكن است هفتهها مسواك نزنند اما به بوي دهان نيز مبتلا نيستند. اين شواهد تاييد كننده اين است كه بوي دهان مشكل چند علتي(multifactorial) است و صرف وجود يك يا دو علت براي ايجاد آن كافي نيست. درمقابل مبتلایانی را دیده ایم که هر 20 دقيقه يكبار مسواك ميزنند ولي دائماً از اين مشكل در رنج و عذاب فكري هستند. چون زبان در ايجاد بوي دهان نقش مهمي دارد بهداشت آن نيز در رفع مشكل، موثر است.
توصيههاي لازم درباره زبان عبارتند از:
پس از هر بار مسواک ، موهای مسواک را به دهانشویه آغشته کنید و حدود 10 بار از عقب به جلو بر روی سطح زبان بکشید.مراقب باشید که فشار زیاد بر روی زبان باعث تخریب پرزهای چشائی و در مواردی ، زخم شدن آن می شود.اگر حالتان به هم می خورد می توانید اسپری بی حسی لیدوکائین 10 درصد را 2 تا 3 بار بر روی سطح زبان بپاشید تا به درستی و راحتی بتوانید این دستور را انجام دهید.البته استفاده همیشگی از اسپری را برای مدت طولانی توصیه نمی کنیم سعی کنید به مرور و با تمرین به مسواک روی زبان عادت کنید. تمیز کردن سطح زبان را می توان با استفاده از تمیز کننده های زبان نیز انجام داد.توجه کنید:"تمیز کردن روی زبان آری ،تخریب سطح زبان هرگز".
2- دائماً زبان را مرطوب نگهداريد. به دفعات دهان را شستشو داده، غرغره كنيد. به هنگام غرغره كردن سعي كنيد زير زبان و حلق نيز شستشو شود.
بوي دهان و حس چشائي(Taste)
معمولاَ مبتلايان به بوي دهان از وجود مزه بد دهان شكايت دارند. تركيبات گوگردداري كه باعث بوي دهان هستند، با ايجاد مزه بد موجب ناراحتي بيشتري ميگرد ند. بيماران، مزه بد دهان را به صورت مزه بد، تلخ و فلزي ابراز ميكنند لذا در ارزیابی بوي دهان بايد وجود اختلالات چشائي بررسي گردد. تميز كردن سطح عقبي زبان كمك شاياني به تغيير مزه دهان ميكند.
دندانها و لثه(Gums and teeth):
باکتریهای دهان بر روی تمام سطوح دهانی چسبندگی دارند و تجمع آنها باعث پوسیدگی دندان (dental caries) می گردد.پرکردگیهای نامناسب، حفرات پوسیده و شیار لثه محیط مناسبی برای باکتریها محسوب می شود.بوی ناشی از پوسیدگی و مشکلات دندانی از لحاظ ماهیت و شدت از متمتیز از بوی دهان است و برای پرسنل درمانی مجری قابل تشخیص است.
شیار لثه (gingival sulcus)عبارت است از فاصله ای که بین دندان و لثه وجود دارد.این فاصله در لثه های سالم حدود 1 میلی متر است.این شیار بر اثر بهداشت نا مناسب ، عمیق می شود و محیطی مناسب برای تکثیر باکتریها فراهم می کند.در این شیار مایعی وجود دارد که از خون منشا می گیرد و غنی از پروتئین است.بعلاوه سطح لثه نیز از سلولهای مرده و احیانا خون تشکیل می شود که هر دو به مزاق باکتریها بسیار خوشایند است. تجزیه این همه پروتئین چیزی جز بوی نا مطبوع به دنبال ندارد.
پژوهشهاي مكرر نشان ميدهند كه رابطه قوي بين ناراحتيهاي لثه و بوي دهان وجود دارد. تجربيات كلينيكي نيز، تاييد كننده موضوع است.پركرد گيهاي نامناسب دندان و پروتزهاي ثابت ميتوانند بوي متعفني بوجود بياورند. آموزش نحوه نخ دندان كشيدن(flossing) و تميز كردن زير بريج(bridge) (دندانهاي كاشتني چيني) در تمام موارد حتي در غياب بوي دهان لازم و اساسي است. تمام بيماران ما، پس از چسباندن بريج تحت آموزشهاي لازم قرار ميگيرند. به ايشان نحوه رد كردن نخ دندان از زير بريج آموزش داده ميشود.به طوری که با استفاده از وسيله تميز كردن زير بريج یعنی فلاس تردر(floss threader)، بوي ناشي از آن به كلي برطرف ميگردد. پروتزهاي متحرك كامل(complete denture) يا پارسيل (partial denture)(تكهاي) در صورت عدم رعايت موارد بهداشتي بوي مخصوصي بنام بوي دنچر(denture odor) ايجاد ميكنند. هيچيك از بيماران ما، به بوي دنچر مبتلا نميشوند چون روش رعايت بهداشت آن را آموزش ميبينيد. با توجه به تجربيات فوقالذكر واضح ميشود كه بوي ناشي از دندانها و لثه موقت و گذرا هستند و با رفع علت، بوي دهان نيز برطرف ميگردد. خوشبختانه موفقيت ما در رفع بوي دهان ناشي از دندانها و لثه 100% بوده است.
